Nederlandse televisie door de jaren heen: van één zender tot eindeloos veel keuze

Nederlandse televisie bestaat al meer dan zeventig jaar en heeft in die tijd een enorme verandering doorgemaakt. Wat begon met één zender in zwart-wit is uitgegroeid tot een breed aanbod van publieke en commerciële kanalen, streamingdiensten en online platforms. Toch is er meer dan alleen het aantal zenders veranderd. Ook de programma’s, de kijkcijfers en de manier waarop mensen televisie kijken zijn door de jaren heen totaal anders geworden.

De eerste jaren van de Nederlandse omroep

Op 2 oktober 1951 werd voor het eerst uitgezonden via wat later de Nederlandse Publieke Omroep zou worden. Die eerste uitzending was een historisch moment. Slechts een klein aantal mensen had destijds een televisietoestel thuis, maar dat veranderde snel. In de jaren zestig werd de tv een vast onderdeel van het huishouden. De VARA, de VPRO, de KRO en de NCRV waren in die tijd grote namen. Elk van deze omroepverenigingen had een eigen achterban en programmeerde voor een specifieke groep kijkers. Dat systeem heette het omroepbestel en is tot op de dag van vandaag een belangrijk kenmerk van de publieke omroep in Nederland.

De komst van commerciële zenders veranderde alles

In 1989 begon RTL 4 met uitzenden vanuit Luxemburg. Dat was een kantelpunt. Voor het eerst konden Nederlandse kijkers een echt commercieel alternatief kiezen naast de publieke zenders. RTL 4 bracht Amerikaanse series, spelshow en later ook Nederlandse producties. Kort daarna volgden meer commerciële kanalen, zoals SBS 6 in 1995 en Talpa Network in latere jaren. De concurrentie tussen commerciële en publieke zenders zorgde voor meer variatie in het programma-aanbod. Kijkcijfers werden steeds belangrijker en programmamakers moesten steeds beter nadenken over wat mensen wilden zien. Grote successen als Goede tijden, slechte tijden en later The Voice of Holland trokken miljoenen kijkers tegelijk.

Publieke omroep en de strijd om kijkers

Nederland telt drie publieke televisiezenders: NPO 1, NPO 2 en NPO 3. Deze zenders worden gefinancierd met overheidsgeld en reclame-inkomsten. De publieke omroep heeft als taak om informatie, cultuur en vermaak te brengen voor een breed publiek. Programma’s als Nieuwsuur, Op1 en Zembla horen bij de publieke zenders. Maar ook amusement speelt een grote rol, denk aan Heel Holland Bakt of Wie is de Mol. Toch kampen de publieke kanalen al jaren met dalende kijkcijfers bij jongeren. Die groep kijkt steeds minder live televisie en kiest vaker voor YouTube, Netflix of andere streamingdiensten. De NPO speelt hierop in met de gratis streamingdienst NPO Start, waar veel programma’s ook online te bekijken zijn.

Hoe Nederlanders nu televisie kijken

Steeds meer mensen kijken niet meer op een vast tijdstip naar een programma. Ze kijken wanneer het hen uitkomt, via een tablet, telefoon of laptop. Dit heet uitgesteld kijken of on demand kijken. Streamingdiensten als Netflix, Videoland en Disney Plus hebben de gewoontes van kijkers sterk veranderd. Videoland is een Nederlandse dienst die inspeelt op de behoefte aan eigen Nederlandstalig content. Toch is live televisie nog lang niet verdwenen. Grote sportevenementen, nieuws en live shows trekken nog steeds veel mensen tegelijk naar het scherm. De kijkcijfers voor een finale van een populair programma kunnen nog steeds oplopen tot twee miljoen of meer. Het Nederlandse televisielandschap is dus niet kleiner geworden, maar wel veel gevarieerder.

Veelgestelde vragen

Wanneer begon televisie in Nederland?
De eerste officiële televisie-uitzending in Nederland vond plaats op 2 oktober 1951. In die begintijd hadden weinig mensen een televisietoestel, maar dat aantal groeide in de jaren vijftig en zestig snel.

Hoeveel publieke zenders heeft Nederland?
Nederland heeft drie publieke televisiezenders: NPO 1, NPO 2 en NPO 3. Deze zenders vallen onder de Nederlandse Publieke Omroep en worden voor een deel gefinancierd met belastinggeld.

Wat is het omroepbestel?
Het omroepbestel is het systeem waarbij verschillende omroepverenigingen samen de publieke zenders vullen met programma’s. Elke omroep heeft een eigen identiteit en achterban. Bekende omroepen zijn onder andere VARA, KRO-NCRV en VPRO.

Welke commerciële zenders zijn er in Nederland?
De grootste commerciële zenders in Nederland zijn RTL 4, RTL 5, SBS 6 en Veronica. Daarnaast zijn er kleinere zenders zoals Net5 en RTL 7. Deze zenders verdienen hun geld met reclame en zijn niet afhankelijk van overheidsfinanciering.

Waar kan ik gemiste Nederlandse tv-programma’s terugkijken?
Gemiste programma’s van de publieke omroep zijn terug te kijken via NPO Start, een gratis streamingdienst. Commerciële zenders bieden terugkijkmogelijkheden aan via hun eigen apps of via Videoland en Kijk.nl.