Warmtepomp koelen: zo werkt het en waar je op moet letten

Een warmtepomp kan ook koelen, en dat is precies waar veel mensen van opkijken. Dezelfde installatie die je huis in de winter verwarmt, kan in de zomer voor aangenaam koele ruimtes zorgen. Dat maakt een warmtepomp een stuk aantrekkelijker dan puur als verwarmingssysteem.

Er zijn wel verschillen in hoe goed een warmtepomp koelt en welke type bij jou past. Niet elke warmtepomp koelt op dezelfde manier, en niet elk huis is er geschikt voor. Hieronder lees je precies hoe het werkt, wat het oplevert en waar je scherp op moet zijn.

Hoe werkt koelen met een warmtepomp?

Een warmtepomp verplaatst warmte, in plaats van warmte op te wekken. In de winter haalt hij warmte uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater, en brengt die naar binnen. Bij koelen draait dit principe om: de warmtepomp onttrekt warmte aan de binnenruimte en voert die naar buiten af. Je huis wordt dus koeler doordat de warmte er actief uit wordt gehaald.

Dit verschilt van een gewone airco, maar het effect is vergelijkbaar. Bij actief koelen verbruikt de warmtepomp stroom om dit proces aan te drijven. Er bestaat ook passief koelen (soms “free cooling” genoemd), waarbij de koude bron, zoals de bodem bij een bodemwarmtepomp, rechtstreeks wordt gebruikt zonder compressor. Dat verbruikt veel minder energie, maar geeft ook een minder krachtig koeleffect.

Actief versus passief koelen: wat is het verschil?

Bij passief koelen stroomt het koelere water uit de bodem of het grondwater direct door de vloerverwarming of een ventilatorconvector. De compressor van de warmtepomp staat uit, wat het verbruik erg laag houdt. Dit werkt het beste bij bodem- of grondwaterwarmtepompen, en levert een lichte koeling op, ideaal om de temperatuur aangenaam te houden op warme dagen.

Bij actief koelen draait de compressor wel, en werkt de warmtepomp als een echte airco. Dit geeft een sterker koeleffect, maar kost meer stroom. Lucht-waterwarmtepompen koelen vrijwel altijd actief, omdat zij geen koude bodem als bron hebben.

Een overzicht:

Welke warmtepompen kunnen koelen?

Niet elke warmtepomp heeft een koelfunctie. Hybride warmtepompen, waarbij de warmtepomp samenwerkt met een cv-ketel, hebben deze functie vaak niet of slechts beperkt. All-electric warmtepompen zijn doorgaans volledig geschikt om ook te koelen, zowel actief als passief (afhankelijk van het type).

De drie meest voorkomende typen en hun koelopties:

• Lucht-waterwarmtepomp: koelt actief. Geschikt voor de meeste woningen, ook bij renovatie.
• Bodemwarmtepomp (gesloten systeem): kan zowel actief als passief koelen. Stabielere prestaties door constante bodemtemperatuur.
• Grondwaterwarmtepomp (open systeem): kan passief en actief koelen. Hoog rendement, maar vereist vergunning en geschikte ondergrond.

Vloerverwarming of radiatoren: wat werkt bij koelen?

Dit is een punt waar veel mensen tegenaan lopen. Voor koelen via de warmtepomp heb je het juiste afgiftesysteem nodig. Vloerverwarming werkt prima als koelend systeem: het koude water in de vloer onttrekt warmte aan de ruimte. Wel moet je opletten op condensvorming. Als de vloertemperatuur onder het dauwpunt van de lucht komt, kan er vocht op de vloer slaan. Moderne systemen hebben hier een beveiliging voor.

Radiatoren zijn minder geschikt voor koeling. Ze zijn ontworpen om warmte af te geven en hebben een te klein oppervlak om effectief te koelen. Ventilatorconvectoren (fan coils) zijn wél geschikt: die blazen lucht langs een koude wisselaar en koelen de ruimte actief. Dit systeem wordt vaker toegepast in combinatie met een warmtepomp wanneer er geen vloerverwarming aanwezig is.

Wat levert koelen met een warmtepomp op in de praktijk?

Bij passief koelen kun je rekenen op een verlaging van de binnentemperatuur van enkele graden. Dat is voldoende om een hittegolf comfortabel door te komen, maar niet vergelijkbaar met een krachtige airco. Bij actief koelen is de capaciteit sterker en stuurbaar, vergelijkbaar met een split-unit airco.

Het energieverbruik bij actief koelen ligt lager dan bij een losse airco, omdat een warmtepomp ook bij koelen efficiënter werkt. Een warmtepomp met een COP (rendementsgetal) van 3 bij verwarmen, haalt bij koelen een EER (koelrendement) van vaak 2,5 tot 4. Dat betekent: voor elke kilowattuur stroom levert de pomp 2,5 tot 4 kilowattuur koeling op.

Wanneer is koelen met een warmtepomp juist niet verstandig?

Heb je een hybride warmtepomp met een gasketel? Dan is koelen via dit systeem in de meeste gevallen niet mogelijk. Wil je toch koeling, dan heb je een aparte installatie nodig. Ook als je huis slecht geïsoleerd is, rendeer je minder van de koelfunctie. De warmte lekt dan snel weer naar binnen, wat het systeem zwaarder belast.

Verder is het bij vloerverwarming in oudere woningen verstandig om een installateur te laten controleren of de vloer geschikt is voor koelen. Niet elk systeem is voorbereid op de omgekeerde werking en de mogelijke vochtproblemen die daarmee samenhangen.

Koelen met een warmtepomp is een serieuze optie als je toch al een all-electric systeem overweegt of al hebt. Het maakt de investering in een warmtepomp veelzijdiger, zeker nu zomers warmer worden. Laat wel altijd vooraf controleren of jouw woning en afgiftesysteem er klaar voor zijn.