Warmtepomp: zo werkt het systeem dat jouw huis verwarmt zonder gas

Een warmtepomp is voor veel mensen nog een beetje een mysterie. Het apparaat hangt buiten aan de muur of staat in de tuin, maakt soms wat geluid en zorgt toch voor een warm huis. Maar hoe werkt dat precies? En wat kost het je echt? Steeds meer mensen in Nederland stappen over op zo’n verwarmingssysteem, zeker nu de gasprijzen hoog blijven en het aardgasvrij maken van woningen steeds meer aandacht krijgt. Het is goed om te weten wat je aan zo’n installatie hebt voordat je een beslissing neemt.

Hoe een warmtepomp warmte uit de lucht of bodem haalt

Een warmtepompsysteem werkt door warmte van buiten naar binnen te brengen. Het apparaat haalt energie uit de buitenlucht, de bodem of het grondwater en zet die om in warmte voor je huis. Dit klinkt misschien vreemd, want buiten is het toch koud? Toch zit er zelfs bij lage temperaturen nog genoeg warmte-energie in de lucht. Het systeem gebruikt een koudemiddel dat die energie opneemt en vervolgens samenperst. Door die compressie stijgt de temperatuur, en die warmte gaat naar je radiatoren of vloerverwarming. Er zijn verschillende types: luchtwarmtepompen, bodemwarmtepompen en hybride varianten die samenwerken met een cv-ketel. Bij de hybride versie schakelt het systeem automatisch over op gas als het buiten erg koud is.

Wat een warmtepomp verbruikt aan stroom

Volledig elektrische uitvoeringen gebruiken gemiddeld zo’n 3.200 kilowattuur per jaar aan elektriciteit. Dat is een flink aantal, maar de verhouding tussen verbruikte stroom en geleverde warmte is veel gunstiger dan bij een gewone elektrische verwarming. Die verhouding heet de COP, ofwel coefficient of performance. Een COP van 3 betekent dat het systeem voor elke kilowattuur stroom drie kilowattuur aan warmte levert. Hoe hoger de COP, hoe zuiniger het apparaat werkt. De COP hangt af van de buitentemperatuur, het type systeem en hoe goed je huis geïsoleerd is. Een slecht geïsoleerde woning vraagt meer van het apparaat, waardoor het minder zuinig wordt. Goede isolatie is daarom een belangrijke voorwaarde voor een goed werkend systeem.

De kosten en de terugverdientijd

De aanschaf en installatie van een verwarmingssysteem op basis van een warmtepomp kosten al snel tussen de 5.000 en 20.000 euro, afhankelijk van het type en de grootte van je woning. Dat is een grote investering. Daar staan lagere stookkosten tegenover, want je verbruikt geen aardgas meer of aanzienlijk minder. De terugverdientijd ligt gemiddeld tussen de zeven en vijftien jaar. De overheid biedt via de ISDE-subsidie een tegemoetkoming, waardoor de aanschafkosten lager uitvallen. Het is verstandig om vooraf goed te rekenen en offertes op te vragen bij meerdere installateurs. De stroomkosten zijn ook een factor: wie thuis zonnepanelen heeft, kan het stroomverbruik van het systeem voor een groot deel zelf opwekken, wat de kosten verder drukt.

Voor welke woningen zo’n systeem geschikt is

Niet elk huis is meteen klaar voor een volledig elektrisch systeem. Oudere woningen met dunne muren en enkele beglazing verliezen te veel warmte, waardoor de installatie hard moet werken en het voordeel kleiner wordt. Een luchtwarmtepomp is relatief eenvoudig te installeren en past bij veel soorten woningen, ook als tussenstap. Een bodemwarmtepomp vraagt meer ruimte en een boring in de grond, maar presteert ook bij strenge vorst goed. Vloerverwarming werkt het beste samen met dit soort systemen, omdat het werkt op lagere aanvoertemperaturen dan gewone radiatoren. Hoge temperatuur warmtepompen zijn beschikbaar voor huizen die toch hoge aanvoertemperaturen nodig hebben, maar die zijn duurder in aanschaf. Het is verstandig om je woning eerst goed te laten isoleren en daarna pas de stap te zetten naar een nieuw verwarmingssysteem.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen een hybride en een volledig elektrische uitvoering?
Een hybride systeem combineert een warmtepomp met een gewone cv-ketel op gas. Bij mild weer gebruikt het systeem alleen elektrische warmte-energie. Is het erg koud, dan springt de gasketel bij. Een volledig elektrische uitvoering gebruikt helemaal geen gas meer en is daarmee aardgasvrij, maar stelt hogere eisen aan de isolatie van de woning.

Hoeveel geluid maakt zo’n installatie?
Een luchtwarmtepomp maakt geluid door de ventilator die buitenlucht aanzuigt. Het geluidsniveau ligt gemiddeld tussen de 40 en 60 decibel, vergelijkbaar met een rustig gesprek of een koelkast. De exacte geluidsproductie verschilt per merk en model. Regels voor plaatsing ten opzichte van de buren zijn vastgelegd in gemeentelijke richtlijnen.

Kan een warmtepompsysteem ook koelen in de zomer?
Sommige uitvoeringen kunnen ook actief koelen. Dit geldt met name voor systemen die verbonden zijn met vloerverwarming of een speciaal luchtbehandelingssysteem. De koeling werkt door het proces om te draaien: warmte wordt dan van binnen naar buiten getransporteerd. Niet elk type heeft deze functie standaard ingebouwd, dus het is goed om dit vooraf na te vragen bij een installateur.

Heeft zo’n installatie onderhoud nodig?
Ja, een verwarmingssysteem op basis van een warmtepomp heeft regelmatig onderhoud nodig. Gemiddeld eens per één à twee jaar laat je een monteur langskomen om het systeem te controleren. Denk aan het controleren van het koudemiddel, de filters en de elektrische aansluitingen. Goed onderhoud verlengt de levensduur van het apparaat en houdt het verbruik laag.